IZVOR – Glas komune – broj 669 – strana 5 – 25 februar 1989 godine //
KAD SE ISTORIJA POGREŠNO TUMAČI
MANJE VAŽNO JE, IPAK, NAJVAŽNIJE
Prošle godine je u izdanju Turističkog saveza opštine Apatin štampana knjiga Kalmana Lanjija »Stari Apatin na razglednicama i slikama«. Autoru i izdavaču još uvek stižu pohvale za knjigu kroz koju se, listajući njene stranice, više slikom nego rečju, može pratiti razvoj Apatina u poluvekovnom periodu (od 1900 — 1950. godine). Svi se slažu i da je jedna ovakva fotomonografija gradu zaista i bila potrebna, a već ima razmišljanja o njenom nastavku, odnosno, štampanju nove, koja bi obuhvatila period od 1950. god. do današnjih dana.
Istina, tu i tamo se mogu čuti stidljive primedbe na izbor fotografija, ali kvalitet niko ne poriče. Sve bi bilo dobro kada bi se primedbe odnosile samo na fotografije. Jer sve glasnije se čuju i zamerke na uvodni tekst knjige, i to sa razlogom, jer je autor na manje od dve stranice teksta »malo zaobišao« istoriju.
Tako na primer, piše u uvodu: »Za vreme turske vladavine, Apatin je opustošen. Ovaj kraj je bio dosta močvaran. Ovde su se zadržavali samo hajduci, odbegli seljaci, divlje životinje i ptice«. Međutim, kada se malo zaviri u istorijske dokumente otkriva se da su ti »hajduci« uredno plaćali porez. Naime prema popisu poreskih obveznika Ugarske iz 1720. god. u Bukčenoviću i Vranješevu, naseljima koja su sa Apatinom uvek predstavljala jednu celinu, bilo je 225 domaćinstava, a dvadeset godina kasnije 440 ili oko 2000 stanovnika. Moglo bi se čak reći da je kraj oko Apatina bio gusto naseljen s obzirom da je cela Bačka tada imala jedva 30 hiljada stanovnika. Toliko o hajducima.
U »Starom Apatinu…« dalje piše: »… dvor ima više razloga da naseljava Nemce. Oni su bili vični ji racionalnoj zemljoradnji na isušenim zemljištima, a osim toga naviknuti na rad uopšte, jer su većinom bili proleterizovani seljaci i obrtnici. Manje važan razlog je bio što se već tada mislilo na germanizaciju (i na elemenat koji neće davati otpora centralističkim merama« (sva podvlačenja u tekstu moja, primedba autora).
U ovih nekoliko redova je i suština problema. Jer u »Apatinu kroz vekove«, Milan Bukvić piše: »Sistematskom i brojnom kolonizacijom Nemaca trebalo je suzbiti uticaj Mađara, a nakon smanjenje opasnosti od Turaka, razoružati brojne srpske posade koje su nosile glavni teret u tadašnjim ratovima. Time bi stvorili svoje etničke baze za dalje prodiranje u jugoistočni deo Evrope. Stratejski razlog nalagao je Nemcima da što pre stvore klin i da se užljebe između Mađara, Srba i Hrvata u panonskoj niziji«.
I dalje: »Prema planu barona Kotmana naseljavanje Nemaca u Bačkoj vrši se preko Apatina kao istovarne stanice. Ovde se formira prva i najbrojnija baza nemačkih kolonista kojoj se posvećuje posebna pažnja. Međutim, daljem širenju ove baze, ozbiljnu smetnju predstavljala su brojna srpska naselja: Bukčenović, Vranješevo, pustare Neorić, Đurić i Runić (Kupusina). U svim tim naseljima živeli su slobodoljubivi graničari koji su svoja prava još uvek branili oružjem. Zbog toga Beč donosi odluku da ova naselja što pre raseli«.
Tako smo konačno došli do toga da je »manje važan razlog« (germanizacija), ustvari i najvažniji. A da je ova tvrdnja tačna potvrđuje nam i dr Vuk Vinaver u Pregledu istorije jugoslovenskih naroda. U poglavlju pod naslovom »Apsolutizam u Austriji« (XVIII vek) kaže: »Izgrađivala se strogo jedinstvena, apsolutistički u Beču centralizovana birokratska država u kojoj je nemački element imao političku, ekonomsku i kulturnu dominaciju.
Sve ovo autoru knjige »Stari Apatin…« verovatno nije bilo poznato i odštampane su konstatacije koje sada izazivaju komentare. Greška je učinjena, ali se još uvek može otkloniti u, eventualnom, narednom izdanju knjige. I više se ne bi smela ponoviti.
Fotografije uvek možemo birati, ali istoriju ne možemo. Ona je takva kakva jeste i ne trpi proizvoljnosti u tumačenju.
J. Backović
IZVOR – Glas komune – broj 669 – strana 5 – 25 februar 1989 godine
Ovaj članak se nalazi na pod domenu Arhiva novina, dok je osnovni sajt Album za marke.
