IZVOR – Glas komune – broj 675 – strana 5 – 27 maj 1989 godine //
PIŠE: MARGITA POGANJ
GRAĐEVINARI STAROG APATINA – I
U knjizi Pavla Vasića »Umetnička topografija Sombora« (1986.) na str. 103, 113 i 209. navodi se među graditeljima starih somborskih građevina apatinski graditelj J. Gemoherus, koji je iza Županije izgradio 1777. godine tri kasarne za 14.500 forinti, a 1782. godine županijski magacin i devet kuća. O njemu znamo iz knjige »Apatin« od Jovana Jurga (1940.) da je Johan Gehmacher bio po cehovskom spisku Apatina zidar i tesar, rođen 1761. u Donjoj Austriji, a u Apatin se doselio iz Baračke (Mađarska).
U svojoj knjizi Pavle Vasić spominje više puta i Jovana Kozaka (potpis: Joannes Kossag), koji je na spisku zanatlija Sombora, a koji je »izvrsni arhitekta… umeo da prožima svoju zamisao jedinstvom stila i izvesnim duhom originalnosti«. Apatinci su njega angažovali. U knjizi St. Bazlera i J. Bekera o istoriji apatinske crkve i opštine Apatin (1898.) stoji na strani 52. da je »Varoška kuća za 1257 forinti i 61/2 krajcara« otpočeta 1793. godine od zidarskog majstora Johana Kozaka. Završena je 1796., a stoji još i dan danas na uglu ul. D. Tucovića i Fr Rozmana.
»Umetnička topografija Sombora« spominje na str. 117. da je »Hotel kod Francuskog cara« izgradio Ferdinand Fišer (1856. god.) graditelj »o kome se ništa više ne zna, ali po svojoj prilici nije bio iz Sombora.« Međutim, imenovani je bio iz Apatina, i to sin Kašpara Fišera, graditelja orgulja. Hotel je kasnije nazvan »Kod lovačkog roga«. To je stari deo zgrade današnjeg hotela »Sloboda«, sa gotičkim prozorima.
Krajem 19. veka se u srednjoj Evropi javlja novi umetnički pravac: secesija. Tri centra su joj Minhen, Beč i Budimpešta. Mađarska secesionistička arhitektura koristi folklorne motive i služi se radi postizanja dekorativnosti raznovrsnim tehnikama primenjene umetnosti: obojenom keramikom, drvorezbarijama, vitražima, Remekdela secesije nalaze se i u našem podneblju širom Vojvodine. Tvorci mađarske secesije bili su arhitekte iste generacije Eden Lehner, (Lechner Ödön) i Đula Partoš (Partoš Gyula), koji su većinu svojih građevina projektovali zajednički. Zanimljivo je, da su Partoš, kao i jedan od njegovih mlađih sledbenika Rajhl (Raichle), rođeni Apatinci.
Tekst ispod slike: Nekadašnju »varošku kuću« iz 18. veka, Apatinci su prepustili zubu vremena
IZVOR – Glas komune – broj 675 – strana 5 – 27 maj 1989 godine
Ovaj članak se nalazi na pod domenu Arhiva novina, dok je osnovni sajt Album za marke.
